turnova-8-kopieren

Het zicht vanop de Grote Markt. De Turnova-toren is het nieuwe referentiepunt aan de Turnhoutse skyline.

05:34
07-08-2019

Turnova, Turnhout | Niemandsland omgetoverd tot hippe wijk met iconische toren

Turnhout zet zijn officieuze status als Kempische hoofdstad extra kracht bij via de realisatie van een nieuwe trekpleister. In de schaduw van de recent heringerichte Grote Markt verrijst een bruisend, hedendaags stadshart met een unieke functiemix. Wonen, winkelen, werken, eten, drinken, verpozen, culturele ontplooiing …: het is er allemaal mogelijk. Kroon op het werk is de 72 meter hoge Turnova-toren, die vier verschillende functies verenigt en sterk in het oog springt dankzij zijn verspringende architectonische betongevels.

turnova-61-kopieren

De gevels van de Turnova-toren bestaan volledig uit wit gezuurd architectonisch beton. Een hedendaagse verwijzing naar de witte natuursteen van het stadhuis aan de Grote Markt.

 

De geschiedenis van het Turnova-project gaat – ruim beschouwd – terug tot 1797. Toen werd de Brepolsdrukkerij opgericht, die in de jaren 30 van vorige eeuw uitgroeide tot een van de grootste drukkerijen van Europa. In 1974 verhuisde de Brepolsdrukkerij naar het industrieterrein bij de snelweg, waardoor er achter de verloederde gebouwen aan de Grote Markt een soort niemandsland ontstond. Aangezien deze stadskanker jarenlang bleef woekeren, verscheidene reconversiepogingen mislukten en er anno 2004 nog niet meteen beterschap in zicht was, besloot de stad het heft in eigen handen te nemen via een publiek-private samenwerking. Ze bundelde de krachten met projectontwikkelaar Heeren Group en liet een masterplan uitwerken voor de realisatie van een nieuw stadsdeel met de toepasselijke naam ‘Turnova’.

turnova

In het kader van het Turnova-project worden allerhande nieuwe gebouwen opgetrokken op de voormalige drukkerijsite, maar één volume steekt er letterlijk en figuurlijk met kop en schouders boven uit: de Turnova-toren.

 

Levendig stadshart

Turnova geeft het centrum van Turnhout een nieuw elan. Een veertigtal winkels, 250 woningen (eengezinswoningen, appartementen, lofts en assistentiewoningen), kantoren, cafés, restaurants, een viersterrenhotel, een stedelijke muziekacademie …: alles is aanwezig om zonder verpinken van een levendig stadshart te kunnen spreken, dat optimaal aansluit bij de bestaande historische kern. “Zes deelprojecten zijn vervlochten tot een nieuw stedelijk weefsel van 4 hectare dat op heden-daagse wijze de essentie van de Vlaamse stad oproept. De binnenkant van het bouwblok leent zich tot een interessante ontdekkingstocht. Multifunctioneel gelaagd, met een patroon van straatjes en steegjes rond een centraal plein”, staat te lezen op de website van de stad Turnhout, dat zijn rol als regionale trekpleister aanzienlijk versterkt ziet dankzij deze ambitieuze stedenbouwkundige onderneming. Een tweelagige ondergrondse parking met 480 parkeerplaatsen maakt het plaatje compleet. Het mag duidelijk zijn: zwakke weggebruikers, stedelingen en shoppers zijn heer en meester in de Turnova-wijk.

maquette-turnova-kopieren

Een maquette van de volledige Turnova-wijk. (Beeld: B-architecten)

 

Rijzige toren

In het kader van het Turnova-project worden aller- hande nieuwe gebouwen opgetrokken op de voormalige drukkerijsite, maar één volume steekt er letterlijk en figuurlijk met kop en schouders boven uit: de Turnova-toren. Een bouwkundig en architecturaal huzarenstukje naar een ontwerp van B-architecten, dat zich ook over de Schakel (een appartementsgebouw met commercieel gelijkvloers), het Rotor-gebouw en de restauratie van het beschermde Theater 1900 boog. “De toren telt in totaal twaalf verdiepingen en verweeft vier verschillende functies”, zegt project-architect Christophe Combes. “Het gelijkvloers en de eerste verdieping zijn voorbehouden voor commerciële ruimtes en een bankkantoor. In die ‘winkelsokkel’ integreerden we tevens een uniek beglaasd atrium, dat zich uitstrekt over vier verdiepingen en dat via roltrappen verbonden is met de ondergrondse parking, die we eveneens ontwierpen. Voorts herbergt het rijzige gebouw 47 appartementen, vier kantoorniveaus en een technische verdieping. Op de bovenste verdieping worden binnenkort nog een gastronomisch restaurant en een publiek stadsbalkon ingericht. Het uitzicht zal er ronduit prachtig zijn!”

turnova

De gevels van de Turnova-toren zijn opgevat als een sandwichsysteem: een dragende kern in constructief beton met daarrond isolatie en een U-vormige buitenschil. Structuur en esthetiek in één!

 

Structuur en esthetiek verenigd

Ook de aanblik van de toren zelf mag er wezen. De gevels bestaan volledig uit wit gezuurd architectonisch beton. “Een hedendaagse verwijzing naar de witte natuursteen van het stadhuis aan de Grote Markt”, legt Christophe Combes uit. “Het masterplan voorzag in een toren met een lichte kleur en een ijle, glazen bekroning – als tegenwicht voor de rode baksteenarchitectuur van de gebouwen in de onmiddellijke omgeving en de historische kerktorens van Turnhout. De betongevels zijn opgevat als een sandwichsysteem: een dragende kern in constructief beton met daarrond isolatie en een U-vormige buitenschil. Structuur en esthetiek in één! We vonden het echter belangrijk dat niet enkel de draagstructuur, maar ook de functies leesbaar zouden zijn in de gevel. Voor de appartementen is er een dens raster van kolommen en balken toegepast. Ter hoogte van de kantoren verruimt dat grid zich. De bovenste drie verdiepingen kenmerken zich door een zeer open structuur, in functie van een ongebreideld ruimtegevoel en een panoramisch uitzicht. Zo konden we meteen ook voldoen aan de vraag naar een ijle bekroning. Belangrijk om weten is dat deze structurele variatie gekoppeld is aan een verregaande ruimtelijke flexibiliteit. Buiten de kern en de gevel bevat de toren geen dragende elementen, waardoor eventuele functiewijzigingen altijd mogelijk zijn.”

turnova

Het gelijkvloers en de eerste verdieping zijn voorbehouden voor commerciële ruimtes en een bankkantoor. In die ‘winkelsokkel’ is tevens een uniek beglaasd atrium geïntegreerd.

 

Bijzondere accenten

De betonnen gevelelementen werden geprefabriceerd, waardoor de bouwsnelheid zeer hoog lag. Alle overige gevelelementen (ramen, invulpanelen, borstweringen …) bestaan uit natuurkleurig aluminium. “We plaatsten deze elementen diep in de gevel om een solide uitzicht te bekomen en de nadruk te leggen op de structuur. Het aluminium weerspiegelt kleuren uit de omgeving, waardoor de toren er op elk moment van de dag anders uitziet”, aldus Christophe Combes. “Een ander belangrijk aspect was het vormgeven van de ‘stoa’ uit het masterplan, die is opgevat als een uitkraging van de eerste verdieping van de sokkel. Zo ontstaat er een beschutte winkelwandelroute, in het verlengde van de noord-zuidgerichte wandelas die de volledige Turnova-site doorkruist. Het plafond van deze gaanderij is afgewerkt met spiegelend roestvrij staal. Je ziet: een hele reeks bijzondere accenten geven de toren en de rest van de nieuwe wijk een uniek karakter!”

turnova


Huzarenstukje in architectonisch prefabbeton

Wat de gloednieuwe Turnova-toren zo in het oog doet springen? Uiteraard de hoogte, die oploopt tot liefst 72 meter. Maar zeker ook de verspringende gevels, die integraal bestaan uit architectonisch prefabbeton. Het leverde Verheyen voor het tweede jaar op rij de FEBE Elements Award in de categorie ‘Precast in Buildings’ op.

De gevels van de Turnova-toren zijn een technisch huzarenstukje. Dat ze ook nog eens razendsnel gerealiseerd zijn, is voor een groot deel te danken aan de expertise van Verheyen Beton. Knap werk van de architectonisch betonspecialist van B&R Bouwgroep, die de bijzondere sandwich- elementen, de enkelschalige gevelbekleding en de dorpels leverde in de vorm van op maat gemaakte prefabbetonelementen.

Een verdieping per zeven werkdagen

“We hebben er alles aan gedaan om de montage te optimaliseren”, vertelt Broos Geysen, projectmanager bij Verheyen. “Zo combineerden we soms vijf losse balken en kolommen tot één prefabelement, waardoor er dus ook maar één element geplaatst moest worden (in plaats van vijf verschillende elementen). Om wapeningsstaal te besparen, zijn de verbindingen tussen de dragende kolommen zo ontwikkeld dat de lange wachtwapening beperkt is tot een twintigtal centimeter.” Het resultaat van deze ingrepen? Dat de Turnova-toren aan een ongezien tempo groeide. “Elke zeven werkdagen kwam er een verdieping bij! Een straffe prestatie en een pluim op de hoed van zowel aannemer Interbuild als het hele Verheyen-team!”

FEBE Elements Award

De esthetische prefabricatie en de hoge techniciteit van het project oogstten bewondering. Ook de jury van de FEBE Elements Awards was onder de indruk van het feit dat het dragende prefab-skelet en de buitenschil in architectonisch beton verweven werden tot één stapelbaar geheel. De naadloos geplaatste U-vormige elementen geven de gevel een massief uitzicht. En de unieke druiplijsten die vervuiling voorkomen vielen eveneens in de smaak. Bovendien waardeerde de jury de mooie, egale afwerking en de kleurschakering van de prefabbetonelementen. Geen wonder dat Verheyen aan de haal ging met de hoofdprijs in de categorie ‘Precast in Buildings’!

 


38.500 m³ beton voor Turnova

90.500 ton beton in 1.340 bestellingen, goed voor 4.240 vrachten en 187.000 gereden kilometers. Het zijn hoeveelheden die al even sterk doen duizelen als de hoogte van de Turnova-toren. Mermans Beton NV leverde intussen 38.500 m³ beton voor nieuwe Turnova-wijk en was eveneens verantwoordelijk voor de optimalisatie van het uitvoeringsproces. Bedrijfsleider en betontechnoloog Jef Van Baelen geeft tekst en uitleg.

“Zowel voor de appartementen in het Academie Kwartier (Pluym-Van Loon) als voor de Turnova-toren en de ondergrondse parkeergarage (Interbuild) hebben we sinds het begin van de werken de betonleveringen verzorgd”, Jef Van Baelen. “We zijn in februari 2017 gestart en zitten intussen aan 38.500 m³ beton. Op piekmomenten hebben we al onze betonmixers ingezet (veertien in totaal), inclusief een aantal huurwagens. Nauw overleg met de aannemers was van cruciaal belang, want de werf is niet altijd even toegankelijk aangezien hij omringd wordt door een aantal scholen en andere binnenstedelijke gebouwen. We moesten dan ook maximaal rekening houden met het minderhinderplan van de stad Turnhout, wat impliceert dat er op bepaalde tijdstippen geen vrachtverkeer mogelijk was. Qua planning en coördinatie bracht dat uiteraard de nodige uitdagingen met zich mee.”

Advies en ondersteuning

Mermans Beton NV (Arendonk) deed echter meer dan alleen beton leveren. Het zorgde er namelijk ook voor dat de bouw van de woontoren (kosten)efficiënter verliep. “We hebben voorgesteld om het beton niet te verpompen, maar naar boven te hijsen met behulp van een betonkubel van 3 m³”, legt Jef Van Baelen uit. “Zo kon Interbuild de huur van een (dure) pompinstallatie uitsparen en hoefde het op het eind van de dag enkel de betonkubel schoon te maken in plaats van een volledige pompinstallatie te reinigen. Daarnaast hebben we Pluym- Van Loon bijgestaan bij de selectie van de betonsamenstellingen en hebben we hen technische ondersteuning geboden bij het storten van de 1 meter dikke en 340 m² grote betonplaat, die als eerste verdieping van Kavel 7 fungeert. Om interne scheurvorming te voorkomen, is er een intern koelcircuit aangelegd en is het betonpakket na het storten volledig ‘ingepakt’ om problemen met de temperatuurgradiënt te vermijden.”

Tekst: Tim Janssens 
Beeld: Stefaan Van der Veken
Participanten aan het woord

SPIE – HVAC

De uit de kluiten gewassen HVAC-installatie van de 72 meter hoge toren en alle andere ontwikkelingen op de Turnova-site is geplaatst door SPIE Geel HVAC (Devis). “Wat het Turnova-project bijzonder maakt, is dat de verschillende gebouwen regeltechnisch met elkaar communiceren”, vertelt Senne Mentens, Business Development Manager bij SPIE. “Ze zijn stuk voor stuk aangesloten op een duurzame KWO-installatie van IFTech. Deze zorgt zowel voor de koeling als de warmteopwekking (ondiepe geothermie). Het opgepompte grondwater circuleert in een ringleiding met verschillende onderstations, die met behulp van een warmtewisselaar een welbepaald vermogen aftappen. In elk gebouw en in alle appartementen van de toren bevinden zich warmtepompen die vervolgens de vloerverwarming aansturen. De ventilatie in de gebouwen verloopt dan weer via (individuele) luchtbehandelingskasten die het ventilatiesysteem van de appartementen voeden.”

“Turnova is een omvangrijke realisatie waarbij alle installaties en onderliggende compo- nenten onderling kunnen communiceren en perfect op elkaar afgestemd zijn. Het gebouwbeheersysteem (met regeling van Johnson Controls) is dan ook van essentieel belang om alle HVAC-units zo efficiënt mogelijk te laten functioneren. De instellingen zijn vanop eender welke computer aan te passen via een grafisch model dat we speciaal voor dit project ontwikkeld hebben. Dankzij performante tellers kunnen alle energie-stromen nauwgezet gemonitord en geoptimaliseerd worden.”

“Het was een behoorlijk intensief project”, besluit Senne Mentens. “Onze hoofdprojectleider werd voortdurend bijgestaan door een specialist op het vlak van automatische sturingen en elektriciteit, zodat de theorie piekfijn in de praktijk kon worden gebracht. Voorlopig ziet het er allemaal rooskleurig uit, maar de gebouwen zitten nu in opstartfase, dus er volgt nog een opvolgperiode die hoe dan ook cruciaal is. Onlangs hebben we overigens een gelijkaardig project uitgevoerd in het nieuwe distributiecentrum van Nike in Ham. Ook daar hebben we de verschillende opslaggebouwen, conveyorzones en het kantoorvolume gekoppeld aan een grote KWO-installatie. We zijn met andere woorden niet aan ons proefstuk toe!”


Gypro – Binnenafwerking van wanden en plafonds

Het bedrijf Gypro uit Oud-Turnhout nam in het Turnova-project de binnenmuren en de plafonds voor zijn rekening. “Onze specialisatie is de volledige binnenafwerking, behalve chape en vloeren”, vertelt zaakvoerder Albert Jaamann. “Dat doen we vooral voor grote nieuwbouwprojecten, zoals Turnova. In de ruwbouwfase creëren we eerst niet-dragende binnenwanden met behulp van gipsblokken. Vervolgens bepleisteren of dunpleisteren we in de afwerkingsfase alle muren en plafonds. De materialen kiezen we doorgaans niet zelf. Dat doet de architect.”

foto-albert-jaamann-kopieren

“Onze specialisatie is de volledige binnenafwerking, behalve chape en vloeren”, vertelt zaakvoerder Albert Jaamann.

 

Al die taken voerde Gypro uit in opdracht van hoofdaannemers Pluym – Van Loon, Interbuild en hotel Corsendonk, met wie het bedrijf al jarenlang samenwerkt. “Bij ons krijgen ze de kwaliteit die ze zoeken. We zijn trots dat we aan zo’n mooi project hebben meegewerkt. Het loopt na 2,5 jaar nog steeds als een trein. We kijken ernaar uit om dit volledige project perfect af te ronden.” Het geheim van Gypro schuilt volgens Albert Jaamann in de structuur van zijn hechte familiebedrijf. “Ik vergelijk die altijd met een bal. Die blijft alleen rollen als hij mooi rond en egaal is. Zodra er een bluts in komt, rolt de bal niet goed meer en stopt hij uiteindelijk. Ons bedrijf is als een bal zonder bluts: we zijn allemaal zo goed op elkaar afgestemd dat we elk project vlot afwerken.”

Gypro is een familiebedrijf pur sang. Jaamann startte helemaal op zijn eentje in 2006. Al snel had hij zo veel werk dat hij het niet meer alleen aankon. “Mijn vrouw begon me te helpen met de boekhouding. Niet veel later leerden ook onze zonen Yannick en Yenthe de knepen van het vak en voegden ze zich bij ons. Nu telt ons bedrijf meer dan 230 mensen – sommigen vast in dienst in het hoofdkantoor, anderen in vaste onderaanneming verspreid over heel België. Op die manier zijn ze altijd dicht bij een werf en verliezen ze geen tijd aan verplaatsingen of files. Ik ga wekelijks langs op alle werven, zodat ik dicht bij mijn mensen blijf staan. Dat vind ik belangrijk.”


Concrete Prefab Solutions – Prefabbeton

Concrete Prefab Solutions uit Heusden-Zolder verzorgde de constructie van de balken, de kolommen en de trappen van het Turnova-project. Daarvoor sprak het bedrijf zijn specialiteit aan: prefabbeton. “Dat is niet zomaar beton”, zegt productiedirecteur Marco Vrijens. “Het bestaat uit natuurlijke granulaten en is zelfdichtend, waardoor er geen trillingen nodig zijn om de luchtbellen uit het beton te verwijderen. De afwerking en het uiterlijk zijn altijd uniek, want alles wordt op maat gemaakt.”

Hoe dat in zijn werk gaat? “We tekenen het hele element – een trap, balk, enzovoort – uit zoals de klant dat wil. Die productietekeningen ondergaan allerlei controles, want we willen perfect werk afleveren. We berekenen hoeveel materialen en grondstoffen we nodig hebben en maken een mal waarop we ontkistingsolie aanbrengen. Deze laatste voorkomt dat het beton aan de wanden blijft kleven. Daarna plaatsen we de wapening in de mal en vullen we de mal met vloeibeton. Als dat droog is, haalt de ontkister het element uit de mal en kijkt hij na of alles is zoals het hoort te zijn. Is dat niet het geval? Dan gaat het element opnieuw in productie.”

Turnova in Turnhout was een uniek project. Naast elementen voor zulke grote projecten maakt Concrete Prefab Solutions ook prefabbetonelementen voor particuliere woningen. Meestal is dat een mix van balken, trappen en wanden, maar ook balkons en speciale elementen behoren tot de mogelijkheden. Hoe het bedrijf de betonnen elementen bij de klant krijgt? “Heel voorzichtig met grote vrachtwagens”, lacht Marco Vrijens.

In 2006 startte Concrete Prefab Solutions als onderdeel van het bedrijf Preton met het maken van elementen en wanden uit geprefabriceerd beton. Omdat er specifieke vereisten gelden voor structurele elementen, besloot zaakvoerder Eddy Verhoeven om de firma op te vatten als een aparte en onafhankelijke onderneming. Op die manier kunnen de klanten rekenen op nog meer kwaliteit en flexibiliteit.


KA Construct – Buitenschrijnwerk en gordijngevels

beeld-ka-construct-turnova-kopieren

Ook de uitkragende glasgevel van circa 100 meter lang en 5 meter hoog is
een blikvanger. (Beeld: KA Construct)

 

Dat de bouw van de Turnova-toren een precisiewerkje was, behoeft geen betoog. In samenwerking met profielleverancier Sprangers ontwikkelde KA Construct, de leverancier van het buitenschrijnwerk, in sneltempo een nieuw profiel voor de ramen in de toren, op basis van de functionele en esthetische wensen van de architect. “Turnova, dé eyecatcher in onze achtertuin, op een steenworp van onze thuisbasis Beerse, mocht uiteraard niet op ons palmares ontbreken”, klinkt het bij KA Construct. “De organisatie op de werf, met ruiten van circa 700 kilogram op de bovenste verdiepingen, was de volgende horde die we moesten nemen. Die bovenste verdiepingen werden bevoorraad alvorens de verdiepingsvloer werd gestort. Een strakke planning is hierbij vanzelfsprekend, maar vergt goede afspraken met de betrokken partijen. Tot slot plaatsten we ook de gordijngevels op het gelijkvloers en de eerste verdieping, met een uitkragende glasgevel van circa 100 meter lang en 5 meter hoog als blikvanger!”


Dakfolietools – EPDM-dichting

Met uitzondering van het torenvolume werkte Dakfolietools (Malle) de daken van alle gebouwen op de Turnova-site af met kwalitatieve EPDM-dichting. “Al bij al was dit project goed voor een paar duizenden vierkante meters dakbedekking – gespreid over verschillende kavels en een periode van twee à drie jaar”, vertelt zaakvoerder Steve Smits. “We werken uitsluitend met Firestone-producten omdat ze dankzij hun ongeëvenaarde performantie perfect in staat zijn om een minimale levensduur van vijftig jaar te garanderen. Wat eveneens interessant is, is dat we grote stroken kunnen plaatsen (tot 15 meter breed en 30 meter lang), zodat het aantal naden fors afneemt. We voeren verschillende soorten projecten uit: van woonzorgcentra over appartementen en particuliere woningen tot scholen. EPDM zit hoe dan ook in stijgende lijn. Ik was twintig jaar geleden een van de eersten in ons land die ermee begon te werken. Intussen doen we niets anders meer en zijn we dus de specialist bij uitstek.”

Bouwen aan Vlaanderen partners

Bouwinfo

Bouwheer
Stad Turnhout en Heeren Group (Turnhout)

Architect
B-architecten (ontwerp, Antwerpen) en OSAR architects (uitvoering, Antwerpen)

Hoofdaannemer
Interbuild (Wilrijk)

Matexpo Awardsedibosud