Herman Teirlinck-gebouw
04:20
17-10-2017

Vlaamse ambtenaren verhuizen naar grootste passief kantoorgebouw van België

Tegen eind dit jaar zal het Herman Teirlinck-gebouw in de Havenlaan in Brussel plaats bieden aan zo’n 2.600 ambtenaren van de Vlaamse Overheid. Met een oppervlakte van 66.500 m² krijgt het de titel van grootste vrijstaande kantorencomplex in de hoofdstad. Maar er is meer! Herman Teirlinck wordt immers ook het grootste passiefgebouw in België.

Het Herman Teirlinck-gebouw bevindt zich op de site van Tour & Taxis en wordt het nieuwe onderkomen voor het Vlaams Administratief Centrum (VAC) in Brussel, het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, de Minaraad én de Vlaamse Maatschappij voor Sociaal Wonen. Er worden 1.800 ‘flexibele’ werkplaatsen ingericht, zodat de ambtenaren de plaats kunnen kiezen die het best op hun taak is afgestemd. Door het pand een meandervorm te geven, creëerden de architecten een gevarieerd bouwvolume dat zich op een vanzelfsprekende wijze inpast tussen de stedelijke blokken langs de Havenlaan. Voorts opteerden ze bewust voor een vrij laag complex – het grootste gedeelte beslaat amper zes bovengrondse bouwlagen. “De grote horizontale vloervelden geven het gebouw een menselijke maat en zorgen voor een aantrekkelijke werkomgeving”, vertelt architect Willem Jan Neutelings. “Om van Herman Teirlinck een herkenbaar element in de Brusselse skyline te maken, kreeg het robuuste laagbouwvolume een bescheiden hoogteaccent van acht verdiepingen. In deze toren bevinden zich diverse kantoren, met bovenin het kabinet van de minister en een gemeenschappelijk vergadercentrum.”

Herman Teirlinck-gebouw
De buitengevel is opgebouwd uit ruim een half miljoen gesinterde bakstenen, die met de hand gemetseld zijn volgens een specifiek patroon. (Foto: Filip Dujardin)

Overdekte binnenstraat als kloppend hart
Net als in het Koninklijk Pakhuis op de Tour & Taxis-site is er in het Herman Teirlinck-gebouw sprake van een overdekte binnenstraat. Deze loopt door de lengte van het gebouw, ligt op één as met die van het Koninklijk Pakhuis en verbindt de twee ingangen van het kantorencomplex. Alle gemeenschappelijke functies voor de medewerkers en bezoekers – zoals de centrale informatiebalie, het restaurant, ontvangstruimtes, auditoria, expositieruimte en vergadercentra – hebben een adres aan deze binnenstraat. Tevens biedt ze toegang tot twee grote binnentuinen, die ook de hogere verdiepingen veel helder daglicht bezorgen. Ze worden trouwens niet geklimatiseerd, zodat ze een echte overgang tussen binnen en buiten vormen. Omdat een duurzaam woon-werkverkeer wordt gestimuleerd (het kantorencomplex bevindt zich op minder dan één kilometer van het Noordstation), omvat het complex een beperkte ondergrondse parkeergarage voor tweehonderd wagens en ruime fietsenkelder.

Beton met ‘écritures souples’
Het gebouw is gefundeerd op schroefpalen. De structuur bestaat uit een (in het werk gestorte) beton en een prefab skeletbouw met interne stabiliteitskernen (trappenhuizen en schachten), kolommen, balken, welfsels, predallen met betonkernactivering en een semiprefab gevelschil. De buitengevel is opgebouwd uit ruim een half miljoen gesinterde bakstenen, die met de hand gemetseld zijn volgens een specifiek patroon. Er zijn prefab betonnen raamkaders in geïntegreerd waarachter aluminium buitenschrijnwerk is aangebracht. Willem Jan Neutelings: “De betonnen raamkaders zijn door de Belgische kunstenaar Henri Jacobs voorzien van ‘écritures souples’, in het beton aangebrachte reliëfs die ook in de borstweringen van de monumentale trappen in het interieur verwerkt zijn.”

Herman Teirlinck-gebouw
(Impressie: ©Extensa)

Toonbeeld van ecologisch bouwen
Van meet af aan was het ontwerp gericht op duurzaamheid en een uitstekend binnenklimaat voor de gebruikers. Dankzij een verregaande isolatie en de toepassing van GEOTABS (de combinatie van geothermie en betonkernactivering) ontstond een ‘passief’ gebouw met een E-peil van 34.

Wim Boydens van boydens engineering: “Er werd een openbronsysteem met vier bronnenparen geïnstalleerd. Deze zijn geboord op een diepte van 80 meter en onttrekken een debiet van 48 m³/h. Drie geothermische warmtepompen van elk 300 kW en passieve geothermische koeling staan in een hybride configuratie met een piekinstallatie op aardgas voor de verwarming. Deze laatste zal echter weinig gebruikt worden, want volgens onze simulaties en berekeningen zal de combinatie van geothermie en betonkernactivering ongeveer 90% van de koel- en verwarmingsbehoefte in het gebouw kunnen invullen.” Architect Willem Jan Neutelings: “Toch maakt niet alleen de toepassing van GEOTABS het Herman Teirlinck-gebouw tot een erg duurzaam pand. Ook de hoogtechnologische technieken voor HVAC, verlichting, energie- en warmterecuperatie, de integrale toegankelijkheid, het duurzame materiaalgebruik en het comfort voor de werknemers draagt daar in belangrijke mate toe bij.”

Herman Teirlinck-gebouw
Om van Herman Teirlinck een herkenbaar element in de Brusselse skyline te maken, kreeg het robuuste laagbouwvolume een bescheiden hoogteaccent van acht verdiepingen. (Foto: Filip Dujardin)

Complexe opdracht voor hoofdaannemer
Van Laere uit Zwijndrecht was verantwoordelijk voor de ‘sleutel-op-de-deurrealisatie’ van dit project. Projectleider Peter Beckers: “De ruwbouw hebben we in eigen beheer gerealiseerd, de rest hebben we overgelaten aan ervaren onderaannemers: de volledige binnenafwerking, inclusief schilderwerken, gyproc, vloerbekledingen, binnendeuren, diverse types plafonds … Maar ook voor de installatie van alle technieken en grootkeuken, tot het vaste meubilair toe, moesten we partners vinden die een groot project in de relatief korte bouwtijd van zevenhonderd kalenderdagen konden realiseren.

Herman Teirlinck-gebouw

Dit was op zich al een uitdaging, maar het Herman Teirlinck-project had ook nog wat verrassingen in petto. Zo doken er tijdens de voorbereidingen archeologische vondsten op, waardoor de geplande bouwvolgorde ad hoc diende te worden aangepast. Daarnaast was het een vrij complex gebouw door de specifieke architectuur, maar ook door de toepassing van betonkernactivering, wat impliceert dat je voor de start van de bouw al de exacte locatie van onder meer alle licht- en bevestigingspunten, bekabeling, en gewenste openingen moet kennen. Toch hebben we de vooropgestelde targets behaald, niet in het minst door het niet-aflatende enthousiasme en de inzet van het hele werfteam en alle onderaannemers. Dit is het zoveelste project waarin wij als Van Laere konden bewijzen dat we niet terugdeinzen voor de constructie van complexe en omvangrijke gebouwen. Mede dankzij onze uitgebreide kennis en ervaring zijn we er opnieuw in geslaagd om onze reputatie van betrouwbare partner die kwaliteitsvolle bouwprojecten realiseert alle eer aan te doen.”


Participanten aan het woord

DC Boringen – Verankeringen, boor- en zaagwerken
Een werk dat met de grootste precisie en vakkundigheid moet gebeuren, zijn boringen en zaagwerken voor verankeringen, doorvoeringen en constructieaanpassingen. Geen bezwaar voor DC Boringen uit Maasmechelen. “Dankzij onze knowhow en ervaring – ook in minder alledaagse werken – kunnen wij dergelijke opdrachten volgens de regels van de kunst uitvoeren”, vertelt zaakvoerder Pascal De Clercq. Het bedrijf startte in 2005 als eenmanszaak, maar kende een snelle groei. Intussen telt DC Boringen al tien werknemers, die kunnen bogen op een uitgebreid machinepark. “In het Herman Teirlinck-gebouw waren we onder meer verantwoordelijk voor meer dan zesduizend verankeringen van de raamconstructies op hoogte”, vertelt Pascal De Clercq. “Daarnaast voerden we in de ruwbouw- en zelfs ook in de afwerkingsfase allround boor- en zaagwerkzaamheden uit. Tot slot hebben we de nodige constructieaanpassingen gerealiseerd door middel van zaagtechnieken. We zijn in januari 2016 gestart en zijn tot op heden dagelijks op de werf aanwezig geweest.”


Inside Projects – Interieurafwerking
De toepassing van betonkernactivering vereist bijzondere aandacht voor de akoestiek. In het Herman Teirlinck-gebouw zijn verschillende oplossingen toegepast door Inside Projects uit Peer. Opgestart in 2004, is dit bedrijf uitgegroeid tot een afwerkbedrijf dat zich specialiseert in schrijnwerk, afwerkingswanden en -plafonds, schilderwerken en buitengevelbekleding. Zaakvoerder Erwin Vandael: “We zijn dus in staat om een ‘compleet’ project op maat te realiseren, wat meteen onze grote troef is. Vandaar dat we wel vaker worden ingeschakeld voor de realisatie van grotere gebouwen. Herman Teirlinck is echter het grootste project dat we ooit hebben verwezenlijkt. We plaatsten er immers 3.000 m² verlaagde plafonds uit gipskarton, achtduizend stuks akoestische plafondeilanden, 1.700 m² metalen cassetteplafonds en 1.400 m² systeemplafonds. Daarmee was de kous echter niet af, want onze opdracht omvatte ook het plaatsen van 8.500 m² akoestische en brandwerende gispkartonnen scheidingswanden, 550 lopende meter bekleding met metalen liggers, 7.260 lopende meter raambetimmering, 850 binnendeuren en 500 m² massiefhouten binnenraamgehelen. In het auditorium zorgden we voor 275 m² massieve eiken wandbekleding en 220 m² tribunevloer. Tot slot was er nog 7.260 lm raambetimmering nodig, hebben we 75.000 m² schilderwerken uitgevoerd en 8.000 lm betonnen kolommen en balken afgewerkt.”


Technische Fiche

Bouwheer Extensa (Brussel)
Architect Neutelings Riedijk Architecten (Rotterdam, Nederland) i.s.m. CONIX RDBM Architecten (Brussel)
Hoofdaannemer Van Laere (Zwijndrecht)

Herman Teirlinck-gebouw

Tekst | Els Jonckheere
Uitgelichte foto: Filip Dujardin

Bouwen aan Vlaanderen partners

Huize NazarethRetailgebouw Vatana