Platform voor de bouw
Onderwijs

Zuiderdokken ‘aanlegplaats’ voor wagens

ParkingZuid_dec2020_001

Tekst | Koen Mortelmans

Beeld | Van Laere / Artitec

26 april 2021 Leestijd 16 minuten

Deel dit artikel

Maar in het stadhuis en op de kantoren van diverse stedenbouwkundigen circuleerden vooral sinds 1992 (toen Antwerpen Europese Culturele Hoofdstad was) soms spectaculaire plannen om het plein een creatievere invulling te geven, die past bij de heropleving van de volledige buurt. Daarom moest de parking een andere locatie krijgen. Ze ligt nu ondergronds, in de voormalige dokken.

Het Zuid evolueerde sinds de jaren tachtig van opkomende studentenbuurt tot bruisende cultuur- en terrasjeswijk. Er is dan ook veel vraag naar parkeergelegenheid. De in 1881 gegraven dokken kwamen daarvoor in aanmerking. “De bovenste 1,5 meter van de drie dokken zijn tijdens het dempen afgebroken, maar de lagere delen bleven goed bewaard”, zegt projectleider Thomas Quirynen van bouwbedrijf Van Laere, dat de ondergrondse parking bouwde. 

Landmeetkunde-Expertiseburo Teugels – Meet- en uitzetwerk
Omdat de bovenste anderhalve meter van de wanden van de Zuiderdokken tijdens de dempings- en opvulwerken was uitgebroken, moesten de landmeters van Landmeetkunde-Expertiseburo Teugels (Temse) zich baseren op de huidige plannen van Abscis Architecten om de contouren van de bouwput af te bakenen. “Die plannen bleken gelukkig zeer accuraat te zijn”, zegt bestuurder Steven Buytaert. “We kwamen nagenoeg perfect boven de originele dokken uit.” Teugels moest niet alleen de oorspronkelijke rechthoek afpunten, maar ook de uitsparingen in de dokwanden en de extra uitgravingen voor de toegangszones tot de nieuwe parking afbakenen. “Nadat de dokken weer waren uitgegraven, moesten we tevens de locaties voor de draagkolommen afmeten en aanduiden. En nadat de kolommen waren opgetrokken, voerden we ook bovenaan metingen uit om na te gaan of de kolommen keurig verticaal stonden. Dat bleek helemaal in orde te zijn. Alles samen ging het om heel wat meetwerk.”

Naast de Zuiderdokken was Teugels ook al regelmatig aan de slag in de Antwerpse wijk Nieuw Zuid, in het kader van de realisatie van diverse collectieve woongebouwen. “Een opvallende recente referentie is de ellipsvormige, 137 meter hoge Silver Tower van Ghelamco nabij het Brusselse Noordstation. Nadat het Brussels Hoofdstedelijk Gewest besloot er zijn diensten in onder te brengen, is hij omgedoopt tot Iris Tower.” Vandaag werkt Teugels ook mee aan de Oosterweelverbinding, de nieuwe verbinding tussen beide Scheldeoevers in Antwerpen. “We zijn actief op Linkeroever. Gezien de enorme omvang van dit project, zullen we hier nog jaren aan het werk zijn.”

Landmeetkunde-Expertiseburo Teugels kwam in 1973 tot stand op initiatief van Dirk Teugels. In de loop der jaren groeide het van een eenmansbedrijf uit tot een stevige kmo met meer dan dertig medewerkers. Dirk Teugels geniet al verschillende jaren van zijn pensioen, maar zonen Bart en Stijn en schoonzoon Steven Buytaert zetten zijn werk voort. Net als Dirk blijven ze daarbij inzetten op de recentste technologieën in hun vakgebied. “Daarmee bereiken we een grote nauwkeurigheid en kunnen we erg complexe projecten aan. Zo konden we ons ook al vroeg specialiseren in industrie- en kantoorbouw en spoorweginfrastructuur.”

De dakconstructie bezit voldoende draagkracht voor een park met hoogstammige bomen.

“Beide parkings tellen vier ondergrondse niveaus, die zijn opgebouwd uit een prefabbetonstructuur”

“Samen herbergen ze ongeveer tweeduizend parkeerplaatsen voor personenwagens en driehonderd voor fietsen. De parking in het meest zuidelijke dok, het Steendok, is al sinds december in gebruik. Naast gewone parkeerplaatsen zijn er ook plaatsen met laadinfrastructuur voor elektrische wagens en voorbehouden plekken voor mensen met een beperking voorzien. De fietsparking
bevindt zich op niveau -1. Ze is bereikbaar via een trap met fietshelling.” Momenteel werkt Van Laere de parking in het noordelijkste dok af, het Kooldok. Die wordt volgens de huidige planning in de zomer van 2022 in gebruik genomen.

Kimmenade – Afdichting betonnen parkeerdekken
Omdat boven op de parkeergarage in de voormalige Zuider-dokken een groenzone wordt aangelegd, is het noodzakelijk dat de betonconstructie volledig waterdicht is. Hoofdaannemer Van Laere schakelde hiervoor de Nederlandse specialist Kimmenade (Helmond) in, een familiebedrijf dat al sinds 1905 bestaat. Het is gespecialiseerd in het afdichten van daken en betonnen ondergronden. “Wij doen dit in België, Nederland en Duitsland”, vertelt directeur betonafdichtingen Marco Schippers. “Het afdichten van de betonnen parkeerdekken in Antwerpen was met 15.200 m² een behoorlijk omvangrijke taak. Wij zijn het enige bedrijf in West-Europa dat dit soort werken op deze schaal kan uitvoeren.”

Kimmenade gebruikt hiervoor een in eigen huis ontwikkeld product: Novacell. “Dit is een gespoten bitumen-latexemulsie. Doordat het product wordt gespoten, is het volledig naadloos en zorgt het voor 100 % verkleving aan de ondergrond. Daarnaast is het mogelijk om hiermee een hoge productie te halen in een kort tijdsbestek. Dankzij de latex, die bij -20 °C nog altijd een mogelijke rek van wel 400 % heeft, is Novacell ook extreem sterk. De oudste oppervlakken die ermee uitgevoerd zijn, zijn na meer dan veertig jaar nog altijd vrij van lekkages”, aldus Schippers. “We halen voor de productie van Novacell de grondstoffen bitumen en latex in huis. Bitumen is heet als het aankomt. Een door ons ontwikkeld procedé maakt het toch mogelijk om beide grondstoffen te mengen. Zo ontstaat er een emulsie in een koude samenstelling, die geschikt is om te verspuiten. Daarna rijden zelfontwikkelde vrachtwagens naar de bouwplaats, waar mijn collega’s het product met ingebouwde pompen verspuiten.

Vooraf worden kritische naden met een polyesterdoek ingeweld in Novaplast, eveneens een eigen product. “Vervolgens spuiten we per fase een bitumineuze primer over de hele ondergrond. Daar komt nog een polyesterdoek overheen, geweld in de wortelwerende Novaplast als extra bescherming tegen eventuele mechanische beschadigingen, zoals bouwverkeer. Uiteindelijk ontstaat er een laag van 4,5 tot 5 millimeter dik.”

De vrachtwagens beschikken over een 150 meter lange slang, die ook voor daken van gebouwen wordt gebruikt. (Beeld: Kimmenade)

Uitdagingen

Beide parkings tellen vier ondergrondse niveaus, die zijn opgebouwd uit een prefabbetonstructuur. “De ligging binnen de bestaande dokwanden plaatste ons voor heel wat uitdagingen”, legt Quirynen uit. “Tijdens het dempen in 1969 was de toenmalige dokbodem niet uitgebaggerd. Er zijn toen ook nogal wat dekstenen vanaf de kade in de dokken terechtgekomen. Dat materiaal moesten we weghalen voor we onze bouwkuip konden realiseren.”

“We hebben een speciaal type ligger ontwikkeld voor de dakconstructie”

EGD – Dakdichting betaalhuisjes
EGD (Lummen) kwam in de jaren vijftig tot stand als een eenmanszaak met een specialisatie in zinkwerken en roofing. In de jaren zestig groeide de firma stilaan uit tot een bedrijf voor algemene dakdichtingswerken. Stichter Jan Eyckens werd in de jaren tachtig opgevolgd door zoon Marcel. Later stapten ook broer Noël en Marcels zoon Joël – de huidige bedrijfsleider – in de zaak. De onderneming telt intussen een dertigtal medewerkers, maar is nog altijd een familiebedrijf. Door de jaren heen namen niet alleen de activiteiten van de firma toe, maar ontpopte ze zich ook tot een echte pionier in het gebruik van nieuwe materialen en technieken. Na roofing en later kunststof, lanceerde EGD in 1992 als een van de eersten in België het groendakconcept onder de merknaam Floradak.

In dit project stond EGD in voor de dakdichting van de betaalhuisjes van de Zuiderdokkenparking. “Door onze specialisatie in diverse materialen kan EGD altijd het meest geschikte product aanbieden voor een bepaald project, telkens met een duidelijke afweging in functie van de duurzaamheid, de afwerkingsgraad en het budget”, legt Joël Eyckens uit. “Voor de Zuiderdokkenparking viel de keuze vanuit het lastenboek op een klassieke bitumineuze dakdichting.”

Binnen de oude dokwanden heeft Van Laere in het Steendok geleidingsmuurtjes in ter plaatse gestort beton aangebracht. “Tussen die geleidingsmuurtjes zijn daarna slibwanden geplaatst. De aanzet daarvan komt niet hoger dan de afgewerkte pas van niveau -1, zodat de oude dokwanden hier weer zichtbaar zijn. Onderaan zetten de slibwanden zich verder tot in de Boomse klei. Zo brachten we een waterdichte doos tot stand.”

Claes Sierbeton – Prefab gevelpanelen
Kwaliteit en oog voor detail stonden centraal bij de bouw van Parking Steendok in de Zuiderdokken. Zo werden de in- en uitritten afgewerkt met prefab gevel-panelen in gladde grijze sierbeton. Deze werden geleverd door Claes Sierbeton, dat zich al meer dan 65 jaar specialiseert in dit soort maatwerk. “Doorheen de jaren hebben we een sterke reputatie uitgebouwd als producent van kleinere architectonische elementen zoals raamkaders, dorpels, stijlen, kolommen, lateien, luifels, traptreden …”, vertelt zaakvoerder Frank Claes. “Op het moment dat we de bestelling voor Parking Steendok kregen, waren we net verhuisd naar onze nieuwe uitvalsbasis in Pelt, waar we onze capaciteit hebben uitgebreid en ons aanbod verder hebben gediversifieerd. De ideale omstandigheden dus om dit soort panelen te fabriceren. Met deze opdracht konden we optimaal gebruikmaken van de verbeterde efficiëntie in onze productiehal, waarmee we meteen bewezen dat we klaar zijn voor het grotere werk.”

Op de plaats van de traphallen gaan de slibwanden wel door de oude dok-muren heen. “Daar waren we dan ook verplicht om delen van die oude wanden uit te breken. Zodra de slibwanden er stonden, konden we verder uitgraven om de trekankers die de slibwanden stabiel moeten houden aan te brengen.”   

Tijdelijk grondpakket

“Om een tweede rij – dieperliggende – ankers en de daarmee gepaard gaande zwaardere bemaling te vermijden, moesten we op niveau -4 tijdelijk een grondpakket laten liggen, als bijkomende steun voor de slibwanden. Deze grond konden we pas wegnemen na het storten van de druklagen van de vloeren en het optrekken van de prefab draagstructuur.” Om die resterende grond vanaf het maaiveld via twee openingen uit te scheppen, zette Van Laere kranen met aangepaste graafarm in.

Van Laere trok niet alleen de ruwbouw op, maar installeerde ook de technieken. “Voor de dakconstructie konden we hier niet gebruikmaken van traditionele welfsels, omdat die onvoldoende draagkracht bezitten voor het park dat er-boven wordt aangelegd. Daarom hebben we een speciaal type ligger ontwikkeld en laten maken door onze prefabbetonpartner Ergon. Deze ligger kan de zware grondlast gemakkelijk dragen, zelfs met overspanningen tot 15 meter”, geeft Quirynen mee.

Diepgroen eindresultaat

Het uiteindelijke resultaat moet het ontspannings- en culturele karakter van de wijk – met diverse kunstgalerijen en musea – verder versterken. De blijvende zichtbaarheid van de oude dokmuren en (bovengrondse) contouren speelt daarin mee. Technisch wegen de draagkracht en de waterdichtheid van de parking zwaar door, want de bovenliggende groenaanleg zal niet alleen uit grassen, bloemen en heesters bestaan, maar ook uit hoogstammige, streek-eigen bomen. De soorten zijn zo gekozen dat ze in elk seizoen een kleurrijk geheel zullen vormen.    

Nieuwsbrief

Meld u aan om nieuws & updates te ontvangen.

Contact

Nicolas Piert

Projectmanager

Uw organisatie promoten via het Bouwen aan Vlaanderen netwerk? Ik help u graag verder.

0%

Wij gebruiken cookies. Daarmee analyseren we het gebruik van de website en verbeteren we het gebruiksgemak.

Details