Magazines / Nr 03 2017

Nr 03 2017

Ouderenzorg

Nu het aantal christenzieltjes jaar na jaar afneemt onder invloed van de toenemende vergrijzing en de religieuze bakens van weleer steeds vaker leeg komen te staan, stellen velen zich de vraag wat we in godsnaam moeten aanvangen met onze talloze kerken, kloosters en parochiegebouwen. Ontwijden en een nieuwe functie geven? Of ze net in ere houden, als herinnering aan een rijk verleden dat onmiskenbaar het fundament van onze huidige samenleving vormt?

De meningen zijn verdeeld. Sommigen beschouwen het als regelrechte heiligschennis om historische relieken te onteren. Denk bijvoorbeeld aan de neogotische minderbroederkerk in Mechelen, die thans door het leven gaat als luxueus viersterrenhotel. Of de imposante Sint-Margarethakerk in Doornik, die sinds 1968 leegstond, maar voortaan fungeert als een hedendaags woongeheel met uiterst exclusieve lofts.

Anderen vinden zulke reconversies dan weer fantastisch, zeker als het gebeurt met respect voor de historische waarde van het gebouw in kwestie. “Erfgoed mag niet herleid worden tot bordkarton”, vindt onze Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck. “Waarom zou je programma’s die men toch wil realiseren niet proberen te integreren in een kerk-, kasteel- of kloosteromgeving? Die gebouwen brengen op dit moment enorm veel onderhouds- en restauratiekosten met zich mee, nota bene zonder dat er inkomsten tegenover staan. We moeten iets gedurfder omgaan met leegstand. Heel wat erfgoed met een waardevol te recycleren potentieel staat deze dagen zomaar te verkommeren. Als we de mogelijkheid hebben om een verlaten klooster om te zetten in een jeugdherberg, een hotel of universiteitskantoren, dan moeten we dat zo snel mogelijk doen.”

Door actief bij te dragen aan de oprichting van het Projectbureau Herbestemming Kerken, een organisatie die steden, gemeenten en kerkbesturen begeleidt bij de uitvoering van een haalbaarheidsonderzoek voor de gedeeltelijke of volledige herbestemming van parochiekerken, gaf de Bouwmeester alvast het goede voorbeeld. “Een belangrijke voorwaarde is echter dat elke herbestemming uitgaat van een doordachte achterliggende filosofie en past binnen de hedendaagse context. We moeten koesteren wat uniek is en er vervolgens voor zorgen dat ons uitzonderlijke patrimonium opnieuw een actief onderdeel van de maatschappij kan worden. Een uitstekend voorbeeld is de kunstkerk van Bossuit in Avelgem. Deze is half afgebroken en vervolgens uitgerust met een nieuwe driekleurige vloer, naar een ontwerp van een Amerikaanse kunstenares. Als unieke verzamelplek in de openlucht trekt de kerk nu meer volk dan ooit tevoren.”

Toch zijn er nog heel wat obstakels die de herwaardering van onze meest waardevolle memorabilia in de weg staan. In gebouwen met een beschermde status zijn de bewegingsruimte en de creatieve vrijheid uiterst beperkt vanwege de stringente regelgeving. “Bepaalde ambtenaren zien een kerk nog liever instorten dan een herbestemming toe te staan”, klinkt het weleens. Ook volgende getuigenis – vanwege een architect en een aannemer die jarenlang noodgedwongen een administratief-juridische lijdensweg moesten bewandelen voor de renovatie van een beschermd zorggebouw – spreekt boekdelen: “We bouwen niet voor gisteren, maar voor morgen. En aangezien we bouwen voor morgen, moeten we dat doen met de spelregels van vandaag. Het oorspronkelijke karakter van een gebouw willen bewaren is mooi, maar je moet ook rekening houden met de leefbaarheid ervan. Kortom: een nieuw leven voor zulke gebouwen is niet mogelijk zonder extra isolatie, technische aanpassingen en architecturale reorganisatie. In sommige projecten krijg je te maken met een merkwaardige spreidstand: enerzijds eist de wetgever dat je het gebouw grondig aanpast, anderzijds verbiedt Onroerend Erfgoed om de vereiste ingrepen uit te voeren. De bureaucratie in dit land leidt tot de destructie van ontwikkeling. Het beleid moet dringend veranderen, want op deze manier kan men waardevolle historische gebouwen niet redden. Als de administraties rigide naast elkaar blijven leven en de juridische omstandigheden zodanig moeilijk blijven, kunnen we monumenten onmogelijk een nieuwe functie geven en hebben ze in wezen ook geen bestaansreden meer…”

Veel leesplezier

Tim Janssens

Ik wil graag een proefexemplaar of abonnement.

Ik wil graag een: