Magazines / Nr 06 2019

Nr 06 2019

De kracht van herbestemming

Enkele jaren geleden woonden we in Gent een persevent bij. Waarover het toen precies ging, weten we niet meer, maar wat we ons wél nog herinneren, is dat het plaatsvond in een van de majestueuze loodsen die de Voorhaven haar unieke, neo-industriële karakter geven. Of het Loods 23 was, kunnen we niet met zekerheid zeggen, maar de kans bestaat. Het was alleszins een exemplaar dat nog niet structureel onder handen genomen was en dat voor de gelegenheid tijdelijk was ingevuld met modulaire structuren. Het menselijk geheugen neigt soms eerder naar een vergeetput, maar de imposante staalconstructie, de idyllische locatie langs het water en het gure weer zijn ons alleszins bijgebleven.

Doen we hier aan geschiedvervalsing? Het zou best kunnen. Feit is dat deze vage herinnering ons opnieuw te binnen schoot toen we onlangs een artikel over Loods 23 schreven (zie verderop in dit magazine). Het negentiende-eeuwse havenicoon is tussen juni 2017 en oktober 2019 op respectvolle wijze omgetoverd tot een gracieus complex met stijlvolle lofts. Met dank aan Dirk Valvekens, die de loodsen in de Gentse Voorhaven eind jaren 80 ontdekte toen hij samen met zijn vriendin op zoek was naar een loft in de Arteveldestad. Ze slaagden erin om de afbraak van loodsen 22 en 23 te verhinderen. Dertig jaar na datum hebben beide gebouwen een totaalrenovatie ondergaan en bieden ze onder meer plaats aan kantoren en luxueuze wooneenheden.

Liefhebbers van bouwkundig erfgoed mogen zich gelukkig prijzen dat er mensen en organisaties bestaan die zich inspannen om unieke architecturale parels van de sloop te vrijwaren. Ze maken de geschiedenis tastbaar en verdienen in de meeste gevallen nog altijd hun plek in het hedendaagse straatbeeld. Maar er is natuurlijk meer nodig dan alleen maar conservatie en restauratie van ons gebouwenpatrimonium. Want zoals Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck het zo mooi verwoordde: “Erfgoed mag niet herleid worden tot bordkarton. Een belangrijke voorwaarde is dat het een nieuwe functie moet kunnen krijgen die beantwoordt aan bestaande behoeften.”

Herbestemming is het devies, en dat levert heel wat fraaie projecten op. Zeker industrieel erfgoed is de laatste jaren zeer populair. We hoeven maar even uit het raam te turen om er een schitterend voorbeeld van te aanschouwen. Op een steenworp van onze eigen woonst wordt een oude conservenfabriek uit 1899 omgetoverd tot een residentieel complex met dertig lofts, inclusief behoud van de karakteristieke baksteengevels met metershoge boogramen en een binnenstraat waarin de originele dakstructuur de show zal stelen. En ook leegstaande religieuze gebouwen krijgen alsmaar vaker een nieuwe functie. We denken dan bijvoorbeeld aan het Clarenhof in Hasselt, waar de gerestaureerde kloosterkapel deze dagen als een uniek decor voor tentoonstellingen, concerten, lezingen of filmvoorstellingen fungeert. Of aan de franciscanenkerk in het historisch centrum van Mechelen, die al enkele jaren dienstdoet als een exceptioneel viersterrenhotel. Of aan de allereerste ‘tienerschool’ van het land in Anderlecht, met een kerk die plaats biedt aan een turnzaal, een polyvalente ruimte, enkele klaslokalen, een keuken en een bar.

De voorbeelden van geslaagde reconversies zijn legio. Maar waar er winnaars zijn, zijn er natuurlijk ook verliezers. In tijden van besparingen staan de erfgoedbudgetten meer dan ooit onder druk en is het onmogelijk om alle waardevolle gebouwen een beschermd statuut te geven. “We kunnen niet alles in stand houden”, beseft ook Leo Van Broeck. “Oude gebouwen bewaren als dure lege doos heeft weinig zin, want overklasseren leidt tot ballast voor de maatschappij. We moeten koesteren wat uniek is en er vervolgens voor zorgen dat ons uitzonderlijke patrimonium opnieuw een actief onderdeel van de maatschappij kan worden. Maar het is helaas onvermijdelijk dat er soms historische relieken door de mazen van het net glippen.”

Ook in dit opzicht kunnen we putten uit eigen ervaring. In het centrum van ons geliefde dorp bevond zich tot voor kort het oudste café van de streek (sinds 1530). De verloederde herberg vond geen nieuwe eigenaar en werd de voorbije weken onverbiddelijk afgebroken. Dat hij plaatsmaakte voor een speelplein en niet voor een appartementsgebouw van dertien in een dozijn, biedt gelukkig toch enige troost …

Veel leesplezier

Tim Janssens

Ik wil graag een proefexemplaar of abonnement.

Ik wil graag een: